กรมการข้าวเดินหน้า “โครงการส่งเสริมการเปลี่ยนเมล็ดพันธุ์ข้าว ปี 2569” ในพื้นที่จังหวัดลำปาง มุ่งส่งเสริมเกษตรกรเข้าถึงเมล็ดพันธุ์ข้าวคุณภาพดี รวม 280 ตัน ครอบคลุมเกษตรกร 2,950 ราย พื้นที่กว่า 20,421 ไร่ หวังเพิ่มประสิทธิภาพการผลิต ลดปัญหาพันธุ์ปนและเมล็ดพันธุ์เสื่อมคุณภาพ พร้อมยกระดับคุณภาพข้าวให้ตรงตามความต้องการของตลาด

นางสาวปิยวรรณ มาตราช ผู้อำนวยการศูนย์เมล็ดพันธุ์ข้าวลำปาง เปิดเผยว่า ข้าว ถือเป็นพืชเศรษฐกิจที่มีความสำคัญต่อประเทศไทยทั้งในด้านเศรษฐกิจ สังคม และวัฒนธรรมมาอย่างยาวนาน โดยการทำนาเป็นอาชีพหลักของเกษตรกรจำนวนมาก และมีเกษตรกรผู้ปลูกข้าวทั่วประเทศประมาณ 4.6 ล้านครัวเรือน สามารถผลิตข้าวได้มากกว่า 30 ล้านตันข้าวเปลือกต่อปี ขณะที่การส่งออกข้าวยังเป็นแหล่งสร้างรายได้สำคัญให้กับประเทศ โดยมีมูลค่าประมาณ 2 แสนล้านบาทต่อปี

อย่างไรก็ดี การผลิตข้าวให้ได้ผลผลิตที่ดีไม่ได้ขึ้นอยู่กับปัจจัยใดปัจจัยหนึ่ง แต่ต้องอาศัยทั้งคุณภาพดิน ปริมาณน้ำ การจัดการแปลง และเทคโนโลยีการผลิตที่เหมาะสม ขณะเดียวกัน “เมล็ดพันธุ์ข้าวคุณภาพดี” ถือเป็นปัจจัยพื้นฐานที่มีความสำคัญอย่างยิ่ง เพราะพันธุ์ข้าวที่ดีและเหมาะสมกับสภาพพื้นที่จะช่วยให้เกษตรกรมีโอกาสได้ผลผลิตที่มีคุณภาพ มีความสม่ำเสมอ ตรงตามพันธุ์ ตลอดจนตอบสนองความต้องการของตลาดได้มากขึ้น ด้วยเหตุนี้ กรมการข้าวจึงดำเนินโครงการส่งเสริมการเปลี่ยนเมล็ดพันธุ์ข้าว ปี 2569 เพื่อสนับสนุนให้เกษตรกรปรับเปลี่ยนมาใช้เมล็ดพันธุ์ข้าวคุณภาพดีที่ผลิตและจำหน่ายโดยศูนย์เมล็ดพันธุ์ข้าว ซึ่งจะช่วยยกระดับทั้งปริมาณและคุณภาพผลผลิต ลดปัญหาการใช้เมล็ดพันธุ์ที่ไม่ได้มาตรฐาน และเพิ่มโอกาสให้เกษตรกรสามารถจำหน่ายข้าวเปลือกได้ในราคาที่เหมาะสมและสอดคล้องกับความต้องการของตลาด

ในส่วนของจังหวัดลำปาง ตั้งเป้าส่งเสริมการเปลี่ยนเมล็ดพันธุ์ข้าวคุณภาพดีจำนวน 280 ตัน ดำเนินโครงการตั้งแต่เดือนตุลาคม 2568 ถึงเดือนกันยายน 2569 ภายใต้งบประมาณจำนวน 5,160,000 บาท โดยเปิดโอกาสเกษตรกรเข้าถึงเมล็ดพันธุ์คุณภาพดี ซึ่งมีหลักเกณฑ์และคุณสมบัติของเกษตรกรที่จะเข้าร่วมโครงการ กำหนดให้เป็นสมาชิกศูนย์ข้าวชุมชน ธนาคารเมล็ดพันธุ์ข้าว สมาชิกกลุ่มนาแปลงใหญ่ด้านข้าว ชาวนาอาสา กลุ่มเกษตรกร สมาชิกสหกรณ์การเกษตร เกษตรกรที่มีพื้นที่ปลูกข้าวได้รับความเสียหายจากภัยธรรมชาติ หรือเป็นสมาชิกสถาบันเกษตรกรอื่น ๆ นอกจากนี้ ต้องเป็นครัวเรือนเกษตรกรที่ขึ้นทะเบียนการปลูกข้าวกับกรมส่งเสริมการเกษตร ฤดูนาปี 2568/69 รอบที่ 1 และต้องไม่เป็นผู้ที่ได้รับการสนับสนุนเมล็ดพันธุ์ข้าวจากโครงการของกรมการข้าวในปี 2569 ได้แก่ โครงการเสริมสร้างศักยภาพการผลิตเมล็ดพันธุ์ข้าวของศูนย์ข้าวชุมชน โครงการระบบส่งเสริมเกษตรแบบแปลงใหญ่ และโครงการธนาคารเมล็ดพันธุ์ข้าวชุมชน เกษตรกรแต่ละรายจะได้รับการสนับสนุนตามพื้นที่ปลูกจริงที่ขึ้นทะเบียนไว้ ครัวเรือนละไม่เกิน 30 ไร่ ในอัตราไม่เกินไร่ละ 15 กิโลกรัม หรือได้รับเมล็ดพันธุ์สูงสุดไม่เกิน 450 กิโลกรัมต่อราย เป็นต้น

นางสาวปิยวรรณ มาตราช กล่าวเพิ่มเติมว่า สำหรับผลการดำเนินงานของศูนย์เมล็ดพันธุ์ข้าวลำปาง สามารถรับสมัครเกษตรกรในพื้นที่จังหวัดลำปางเข้าร่วมโครงการรวม 2,950 ราย ครอบคลุมพื้นที่ 20,421.80 ไร่ และสนับสนุนเมล็ดพันธุ์ข้าวคุณภาพดีรวมทั้งสิ้น 280,000 กิโลกรัม หรือ 280 ตัน ตามเป้าหมายของโครงการ นอกจากการสนับสนุนเมล็ดพันธุ์แล้ว ศูนย์เมล็ดพันธุ์ข้าวลำปางยังดำเนินการติดตามผลการใช้เมล็ดพันธุ์ของเกษตรกรอย่างต่อเนื่อง เพื่อรับทราบผลการนำเมล็ดพันธุ์คุณภาพดีไปใช้ในพื้นที่ ตลอดจนรับฟังปัญหา อุปสรรค และข้อเสนอแนะจากเกษตรกร พร้อมให้คำแนะนำเกี่ยวกับการใช้และการดูแลรักษาเมล็ดพันธุ์ข้าวอย่างเหมาะสม ขณะเดียวกัน เจ้าหน้าที่ศูนย์เมล็ดพันธุ์ข้าวลำปางยังลงพื้นที่ติดตามและให้คำแนะนำแก่เกษตรกรที่เข้าร่วมโครงการ เพื่อส่งเสริมการใช้เมล็ดพันธุ์ข้าวคุณภาพดีให้ถูกต้องและเหมาะสมกับสภาพพื้นที่ รวมถึงติดตามผลการนำเมล็ดพันธุ์ไปใช้ ปัญหาและอุปสรรคในการผลิต พร้อมให้คำแนะนำด้านการผลิตและการดูแลรักษาแปลงนา เพื่อให้เกษตรกรสามารถใช้เมล็ดพันธุ์ได้อย่างมีประสิทธิภาพ

ทั้งนี้ การดำเนินโครงการส่งเสริมการเปลี่ยนเมล็ดพันธุ์ข้าว นอกจากช่วยให้เกษตรกรมีเมล็ดพันธุ์คุณภาพดีและตรงตามพันธุ์ไว้ใช้ในฤดูการผลิตแล้ว ยังช่วยลดปัญหาการใช้เมล็ดพันธุ์ที่ไม่มีคุณภาพ ซึ่งเป็นหนึ่งในปัจจัยที่ส่งผลต่อประสิทธิภาพการผลิต นอกจากนี้ การใช้เมล็ดพันธุ์คุณภาพดีและเหมาะสมกับพื้นที่ยังมีส่วนช่วยให้การผลิตข้าวมีประสิทธิภาพมากขึ้น เกษตรกรสามารถบริหารจัดการแปลงนาได้อย่างเหมาะสม ลดปัญหาพันธุ์ปน และเพิ่มโอกาสในการผลิตข้าวที่มีคุณภาพตรงตามความต้องการของตลาด ซึ่งจะนำไปสู่โอกาสในการเพิ่มผลผลิตและรายได้ของเกษตรกรในระยะต่อไป

“ศูนย์เมล็ดพันธุ์ข้าวลำปาง พร้อมเดินหน้าโครงการส่งเสริมการเปลี่ยนเมล็ดพันธุ์ข้าวอย่างต่อเนื่องในปี 2570 โดยมุ่งขยายผลให้ครอบคลุมพื้นที่ปลูกข้าวและกลุ่มเกษตรกรที่มีความต้องการเปลี่ยนเมล็ดพันธุ์เพิ่มมากขึ้น โดยเฉพาะพื้นที่ที่ยังมีการใช้เมล็ดพันธุ์ที่ไม่ได้มาตรฐาน หรือเกษตรกรที่เก็บเมล็ดพันธุ์ไว้ใช้เองต่อเนื่องเป็นระยะเวลานาน เป้าหมายสำคัญคือการส่งเสริมให้เกษตรกรเข้าถึงและเลือกใช้เมล็ดพันธุ์ข้าวคุณภาพดีอย่างเหมาะสมและต่อเนื่อง เพื่อวางรากฐานการผลิตข้าวที่มีประสิทธิภาพ ลดปัญหาคุณภาพเมล็ดพันธุ์ และยกระดับคุณภาพผลผลิตข้าวให้สามารถตอบสนองความต้องการของตลาดได้ดียิ่งขึ้น อันจะเป็นอีกแนวทางสำคัญในการเสริมสร้างความเข้มแข็งให้กับอาชีพชาวนา และเพิ่มศักยภาพการแข่งขันของข้าวไทยในระยะยาว” ผู้อำนวยการศูนย์เมล็ดพันธุ์ข้าวลำปาง กล่าวทิ้งท้าย