วันที่ 29 สิงหาคม 2569 ศาสตราจารย์ ดร.ยศชนัน วงศ์สวัสดิ์ รองนายกรัฐมนตรี และรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม เป็นประธานในพิธีส่งมอบนวัตกรรมและระบบประปาต้นแบบ เพื่อแก้ไขปัญหาการปนเปื้อนของสารหนูและโลหะหนักในลุ่มแม่น้ำกก จังหวัดเชียงราย โดยมี ศาสตราจารย์ ดร.ศุภชัย ปทุมนากุล ปลัดกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม ดร.วิภารัตน์ ดีอ่อง ผู้อำนวยการสำนักงานการวิจัยแห่งชาติ นายชูชีพ พงษ์ไชย ผู้ว่าราชการจังหวัดเชียงราย และศาสตราจารย์ ดร.ชูกิจ ลิมปิจำนงค์ ผู้อำนวยการสำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ พร้อมด้วยผู้บริหารหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง นักวิจัย และผู้แทนชุมชน เข้าร่วม ณ บริเวณตำบลเมืองงิม และตำบลริมกก จังหวัดเชียงราย
ศาสตราจารย์ ดร.ยศชนัน กล่าวว่า ปัญหาการปนเปื้อนของสารหนูและโลหะหนักในแหล่งน้ำเป็นประเด็นสำคัญที่ส่งผลต่อคุณภาพชีวิตและความเชื่อมั่นของประชาชน กระทรวง อว. จึงให้ความสำคัญกับการนำวิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรมมาเป็นเครื่องมือในการแก้ไขปัญหา โดยมุ่งพัฒนาเทคโนโลยีที่มีประสิทธิภาพ ต้นทุนเหมาะสม และสามารถนำไปใช้ประโยชน์ได้จริงในระดับชุมชน ขณะเดียวกันการแก้ไขปัญหาที่ต้นเหตุยังต้องดำเนินควบคู่กับการสร้างความมั่นใจให้ประชาชนมีน้ำสะอาดสำหรับการอุปโภคและบริโภค
นวัตกรรมที่นำมาส่งมอบเป็นการบูรณาการองค์ความรู้ด้านวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี และนาโนเทคโนโลยี เพื่อยกระดับระบบผลิตน้ำประปาและน้ำดื่ม โดยมีระบบบำบัดและลดการปนเปื้อนสารหนูและโลหะหนักในแหล่งน้ำเพื่อการอุปโภคและบริโภค ซึ่งประยุกต์ใช้เทคโนโลยีแสงซินโครตรอนและนาโนเทคโนโลยี ร่วมกับระบบกรองหลายชั้น ได้แก่ ทราย แอนทราไซต์ Activated Carbon และเรซินสังเคราะห์ รวมถึง AquaNano เครื่องผลิตและกรองน้ำดื่มคุณภาพสูง พร้อมระบบติดตามคุณภาพน้ำ เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพในการผลิตน้ำสะอาดสำหรับชุมชน
สำหรับพื้นที่ดำเนินงาน ได้มีการนำแนวคิด Smart Water Strategy และ Smart Retrofitting มาประยุกต์ใช้ โดยปรับปรุงระบบประปาที่มีอยู่เดิมให้เหมาะสมกับสภาพปัญหาของแต่ละพื้นที่ อาทิ บ้านริมกก ตำบลริมกก ซึ่งพัฒนาระบบแม่แบบผลิตน้ำประปาหมู่บ้านสำหรับกำจัดสารหนู และบ้านเมืองงิม ตำบลริมกก ซึ่งพัฒนาระบบแม่แบบผลิตน้ำประปาและนำเครื่อง AquaNano มาใช้เสริมศักยภาพการผลิตน้ำสะอาด
ในโอกาสนี้ ได้มีการส่งมอบนวัตกรรมให้แก่พื้นที่และหน่วยงานในชุมชน ได้แก่ บ้านฟาร์มสัมพันธกิจ หมู่ที่ 6 ตำบลริมกก ระบบบำบัดและลดการปนเปื้อนสารหนูและโลหะหนัก บ้านเมืองงิม หมู่ที่ 4 ตำบลริมกก แม่แบบระบบผลิตน้ำประปาและเครื่อง AquaNano บ้านริมกก หมู่ที่ 4 ตำบลริมกก แม่แบบระบบผลิตน้ำประปา และโรงเรียนบ้านเหมืองแดง ตำบลแม่สาย ระบบบำบัดสารหนู เพื่อให้สามารถนำไปใช้ประโยชน์ในการแก้ไขปัญหาคุณภาพน้ำในพื้นที่ได้อย่างเป็นรูปธรรม และสร้างความมั่นใจด้านคุณภาพน้ำแก่ประชาชนกว่า 700 ครัวเรือน
การดำเนินงานดังกล่าวยังช่วยเพิ่มความคุ้มค่าในการลงทุน โดยการปรับปรุงระบบประปาเดิมใช้งบประมาณประมาณร้อยละ 13–26 ของการก่อสร้างระบบใหม่ ช่วยประหยัดงบประมาณได้ประมาณร้อยละ 74–87 พร้อมลดภาระค่าใช้จ่ายในการดูแลและบำรุงรักษาระบบของท้องถิ่น และเป็นต้นแบบการนำผลงานวิจัยและนวัตกรรมไปแก้ไขปัญหาในพื้นที่จริง ซึ่งสามารถต่อยอดและขยายผลไปยังชุมชนอื่นที่ประสบปัญหาคุณภาพน้ำในลักษณะเดียวกัน
นอกจากนี้ ภายในกิจกรรมยังมีการนำเสนอแนวทางการรับมือสถานการณ์น้ำท่วมในจังหวัดเชียงราย โดยประยุกต์ใช้ระบบเตือนภัยและเทคโนโลยีโดรนสำหรับติดตามสถานการณ์และวัดปริมาณน้ำ เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการเฝ้าระวังและแจ้งเตือนภัยแก่ประชาชน ควบคู่กับการบูรณาการความร่วมมือระหว่างหน่วยงานภาครัฐ นักวิจัย ท้องถิ่น และชุมชน เพื่อขยายผลการใช้วิจัยและนวัตกรรมด้านการบริหารจัดการน้ำ อันจะนำไปสู่การยกระดับคุณภาพชีวิต สร้างความมั่นคงด้านน้ำ และสนับสนุนการพัฒนาจังหวัดเชียงรายสู่เป้าหมาย Chiang Rai Wellness City อย่างยั่งยืน
